Tasarımda Katılımcı Yaklaşım: Eş-Tasarım Nedir?
Tasarımcıların topluluklar ve paydaşlarla ortaklaşa çalıştığı eş-Tasarım süreçleri, daha kapsayıcı ve katılımcı projelerin ortaya çıkmasını sağlıyor. Bu süreç, tasarım ekibi ile paydaşların eşit ortaklar olarak bir araya gelmesini temel alıyor.
Tasarımcıların projelerinde topluluklar veya müşterilerle nasıl işbirliği yaptığını tartışırken sıkça duyduğumuz eş-tasarım (co-design), uzun süredir var olan ancak son yıllarda popülerlik kazanan bir süreçtir. Eş-tasarım; tasarımcı ve paydaşların (müşteri, topluluk, hükümet vb.) bir tasarımı planlamak ve geliştirmek için eşit ortaklar olarak bir araya geldiği işbirlikçi bir süreçtir. Bu süreç, birden fazla tarafın girdisinin bulunduğu daha kapsayıcı bir tasarım yaratmayı amaçlar.
Bir projenin başlangıcında bir çerçeve oluşturmak oldukça önemlidir. Sorunun keşfedilmesi, tanımlanması, çözümlerin geliştirilmesi ve istenen sonuçların sunulması aşamaları, tasarımcının katılımcıları tasarım sürecine dahil etmesini gerektirir. Bir kolaylaştırıcı olarak tasarımcı, katılımcıları bilgilendirmek ve enerjilerini odaklamak için bütçe, planlama kısıtlamaları, müzakere edilebilir fikirler ve rehber ilkeler gibi sınırları belirlemek durumundadır.
Eş-tasarım, diğer paydaşlara daha fazla güç ve yetki verirken, tasarım ekibi tek başına tasarımcı olmak yerine bir kolaylaştırıcı ve arabulucu olarak rol alır. Bazen bu süreç, tasarımcının kalemi başkalarına devretmesi olarak da adlandırılır. Süreç ayrıca Yerli, Geleneksel ve Yerel Bilgiye sahip kişilerin tasarım sürecine katkı sağlamasına ve yerel iklim, mikro iklim, güvenlik sorunları ile kültürel tarih hakkında bilgi sunmasına olanak tanır. Yaşlılar, engelliler, gençler ve marjinalleştirilmiş gruplar gibi geleneksel olarak sürece dahil edilmeyen kesimler de aktif olarak katılabilir.
Eş-tasarım sürecinde uygulamalı atölyeler (design charette), saha yürüyüşleri ve geçici (pop-up) etkinlikler gibi çeşitli araçlar kullanılabilir. Masa veya oturma alanları, modelleme ve prototipleme, vizyon panoları, kart sıralama ve günlük tutma gibi yöntemler katılımcıların fikirlerini ifade etmesine imkan tanır. Şeffaflık ve geri bildirim döngüsü, katılımcıların gereksinimlerinin nasıl hayata geçirildiğini göstermek için sürecin önemli unsurları arasında yer alır.