Kashef Chowdhury'den İnsan ve Toplum Odaklı Altı Kamusal Proje

Bangladeşli mimar Kashef Chowdhury, Urbana stüdyosu ile otuz yıla yayılan kariyeri boyunca gerçekleştirdiği çalışmaları Park Books tarafından yayımlanan Meditations in Entropy adlı monografide topladı. Kitap, mimarın en çok ihtiyacı olanlar için sürdürülebilir altyapı oluşturmaya odaklandığı yılların bir dökümü niteliği taşıyor. Chowdhury, mimari felsefesini açıklarken, imkanları kısıtlı olan kesimlere hizmet etmeyi önceliklendirdiğini belirtiyor. Kişisel ve yüksek güvenlikli özel mülkler tasarlamak yerine, bir mimarın hizmetine en çok ihtiyaç duyan ama buna gücü yetmeyen insanlar için çalışmayı tercih ettiğini vurgulayan mimar, tasarladığı yapıların insanların içeriye serbestçe girebileceği kamusal alanlar olması şartını koşuyor.

Kitap, eleştirmen Kenneth Frampton ve tarihçi William J R Curtis gibi isimlerin makaleleriyle zenginleştirilmiş bir "kültürel belge" olarak kurgulandı. Chowdhury, bu yayının sadece bitmiş projeleri değil; bu projelerin neden, nasıl, ne zaman ve kimin için yapıldığına dair soruları net bir şekilde yanıtlamasını amaçladığını ifade ediyor. Urbana'nın tasarım yaklaşımında maliyet, sürdürülebilirliğin ayrılmaz bir parçası olarak görülüyor. Özellikle sivil toplum kuruluşları ile kısıtlı bütçelerle çalışan ofis, yerel malzemelerin kullanımında uzmanlaşarak iklimsel ve sosyal bağlama uygun, maliyet odaklı çözümler geliştiriyor. Bengal bölgesinin kendine özgü kültürüne ve tarihine saygı duyan projeler, özellikle el yapımı yerel tuğlaların kullanımıyla hem ekonomik hem de estetik bir kimlik kazanıyor.

Srihatta – Samdani Art Centre and Sculpture Park, 2018

Sylhet'in kırsal bölgesinde yer alan bu sanat kompleksi, Samdani Art Foundation için Urbana tarafından tasarlandı. Labirentvari tuğla duvarlarla çevrelenen yapı, sanatçı konutlarını barındırırken çevresindeki doğal peyzajla iç içe geçen bir dizi hacim ve avludan oluşuyor. Mimari dil, bölgenin geleneksel dokusuna sadık kalarak modern bir sergileme alanı sunuyor. Proje, Chowdhury’nin yerel malzemeleri ve doğal ışığı mekânsal kurgunun merkezine yerleştirme yaklaşımını net bir şekilde ortaya koyuyor. Sanatın kırsal bir bağlamda nasıl kamusallaşabileceğine dair önemli bir örnek teşkil eden merkez, sanatçıların konaklayabileceği özel alanlarla halka açık sergileme mekanlarını dengeli bir biçimde birleştiriyor.

Friendship Hospital, 2018

Bengal'in güneybatısındaki uzak bir bölgede yer alan bu düşük maliyetli tıbbi tesis, bir dizi alçak katlı tuğla pavyondan meydana geliyor. 2021 yılında RIBA International Prize ile ödüllendirilen proje, Friendship adlı sivil toplum kuruluşu için hayata geçirildi. Bölge halkına sağlık hizmeti sunan hastane, suyun ve açık alanların tasarımıyla şifa veren bir atmosfere sahip. Urbana, projenin tasarımında maliyet verimliliğini ön planda tutarken, yerel zanaatın estetiğini teknik gerekliliklerle harmanlayarak sürdürülebilir bir sağlık altyapısı modeli oluşturmayı başarmış. Yapı, mimarın kısıtlı bütçeyle yüksek nitelikli tasarım üretme konusundaki kararlılığını simgeliyor.

Friendship Centre, 2012

Kar amacı gütmeyen kuruluşların eğitim programlarına ev sahipliği yapan bu açık hava toplum merkezi, sel baskınlarına karşı koruma sağlayan insan yapımı bir toprak dolgu üzerine inşa edildi. Tuğla duvarların, kemerlerin ve avluların oluşturduğu karmaşık ama düzenli yapı, yerel iklim koşullarına doğal bir yanıt veriyor. 2012 yılında tamamlanan kompleks, mimarın "yürüyerek girilebilen kamusal alanlar" yaratma vizyonunu destekleyen labirent benzeri bir plana sahip. Tasarım, toprağın altında ve üzerinde gelişen formuyla, bağlamına saygılı bir yerleşim düzeni sunarak topluluk içi etkileşimi teşvik ediyor. Her bir avlu, farklı eğitim ve sosyal faaliyetler için özelleşmiş açık alanlar sunuyor.

Museum of Independence and Independence Monument of Bangladesh, 2013

Dakka'da bulunan bu ulusal anıt kompleksi, yer seviyesinin altında kurgulanmış bir müze ve onun üzerinde yükselen geniş bir kamusal meydan ile cam kaplı bir kuleden oluşuyor. Urbana’nın 1997 yılında ulusal tasarım yarışmasını kazanmasıyla başlayan süreç, on yılı aşkın bir inşaat aşamasının ardından 2013 yılında tamamlandı. Müzenin yeraltındaki konumu, hem iklimsel bir avantaj sağlıyor hem de anıtın üzerinde bulunduğu kentsel dokuyla sakin bir diyalog kurmasına imkan tanıyor. Işığın ve gölgenin ustalıkla kullanıldığı mekânlar, ziyaretçilere tarihin derinliklerinde derinlemesine bir deneyim sunarken, meydan kısmı kentin en yoğun noktalarından birinde kamusal bir nefes alma alanı sağlıyor.

Gulshan Mosque, 2017

Beyaz betonun üst üste binen hacimlerle şekillendiği bu altı katlı cami, Dakka'daki kentsel bir parselde geniş bir cemaati ağırlamak üzere tasarlandı. Geleneksel jali ekranlarından esinlenilerek oluşturulan desenli ve boşluklu dış cephe, iç mekâna doğal ışık ve havalandırma sağlarken yapıyı yağmurdan koruyor. Mimari kurgu, dikey bir alanda dini fonksiyonların nasıl verimli ve estetik bir biçimde çözülebileceğini gösteriyor. Urbana, geleneksel cami tipolojisini modern bir beton form aracılığıyla yeniden yorumlayarak, yoğun kent dokusu içerisinde ruhani bir atmosfer yaratmayı hedeflemiş. Yapının cephe tasarımı, gün boyu değişen ışık oyunlarıyla iç mekândaki maneviyatı güçlendiriyor.

Cyclone shelter, Kuakata, 2018

2007 yılındaki Cyclone Sidr felaketinin ardından gelecekteki afetlerin etkisini azaltmak amacıyla tasarlanan bu beton sığınak, uzun süren bir finansman arayışının ardından 2018 yılında tamamlandı. İki katlı, haç biçimindeki yapı, etrafını saran bir sirkülasyon rampasıyla karakterize ediliyor. Bu rampa, binanın ışık ve havalandırma kuyularını şiddetli rüzgarlardan ve uçuşan döküntülerden korumak üzere kurgulandı. Afet anında hayat kurtaran stratejik bir yapı olmasının ötesinde, gündelik hayatta da yerel topluluk tarafından sosyal amaçlarla kullanılabilecek şekilde tasarlanan sığınak, Bangladeş'in iklimsel krizlere karşı geliştirdiği dirençli mimari yaklaşımların en somut kanıtlarından biri olarak öne çıkıyor.